سلامت فردی

کیست تخمدان و همه چیز درباره آن

آشنایی با کیست تخمدان و انواع آن

تخمدان­‌ها بخشی از سیستم تولید مثل زنان هستند. آن­ها در قسمت پایین شکم و در دو طرف رحم واقع شده‌­اند. زنان دارای دو تخمدان هستند که تخمک و همچنین هورمون­‌های استروژن و پروژسترون تولید می­‌کنند. گاهی ممکن است کیسه‌­ای پر از مایع موسوم به کیست در یکی از تخمدان­‌ها ایجاد شود. بسیاری از زنان در طول زندگی خود حداقل یک بار به کیست تخمدان مبتلا می‌­شوند. اما در اغلب موارد، کیست­‌ها بدون درد بوده و هیچ­ گونه نشانه­‌ای ندارند.

انواع کیست تخمدان

انواع مختلفی از کیست تخمدان وجود دارد. کیست‌های درموئید و کیست­‌های آندومتریوما از جمله آن‌ها هستند. البته کیست­‌های عملکردی شایع‌ترین نوع از کیست تخمدان محسوب می­‌شوند. معروف‌ترین کیست عملکردی شامل کیست فولیکول و کیست جسم زرد می­‌باشد.

کیست تخمدان
کیست تخمدان

کیست فولیکول

در طی چرخه قاعدگی زنان، تخمک در کیس‌ه­ای به نام فولیکول رشد می‌­کند. این کیسه درون تخمدان قرار دارد. در اغلب موارد، این فولیکول یا کیسه باز شده و یک تخمک آزاد می‌­کند. اما اگر فولیکول باز نشود، مایع درون فولیکول می‌­تواند باعث ایجاد یک کیست بر روی تخمدان شود.

کیست جسم زرد

کیسه­‌های فولیکول معمولا پس از رهاسازی تخمک حل می‌­شوند. اما اگر کیسه حل نشده و دهانه فولیکول بسته شود، مایع اضافی درون کیسه جمع شده و این تجمع مایع باعث ایجاد کیست جسم زرد می‌­شود.

انواع دیگر کیست تخمدان عبارت­ند از:

  • کیست درموئید
    توده‌­های کیسه­ مانند بر روی تخمدان‌­ها که می­‌توانند حاوی مو، چربی و بافت‌­های دیگر باشند.
  • کیست آدنوما
    توده­‌های غیر سرطانی که می­‌توانند بر سطح خارجی تخمدان‌­ها ایجاد شوند.
  • آندومتریوما
    بافت­‌هایی که به طور معمول درون رحم رشد می‌­کنند، می‌­توانند در خارج از رحم ایجاد شده و به تخمدان­‌ها متصل شوند و لذا منجر به تشکیل یک کیست شوند.

برخی از زنان به یک بیماری موسوم به سندرم تخمدان پلی­ کیستیک مبتلا می‌­شوند. در این بیماری، تعداد زیادی کیست کوچک درون تخمدان­ها ایجاد می‌­شود. این وضعیت می‌­تواند باعث بزرگ شدن تخمدان­‌ها شود. در صورت عدم درمان، تخمدان­‌های پلی­ کیستیک می‌­توانند باعث ناباروری شوند.

کیست تخمدان
کیست تخمدان

نشانه‌های کیست تخمدان

در اغلب موارد، کیست­های تخمدان هیچ ­گونه نشانه­‌ای ندارند. با این وجود، ممکن است نشانه­‌های زیر با رشد کیست ظاهر شوند:

  • تورم یا نفخ شکم
  • حرکات دردناک روده
  • درد لگن قبل یا در طول چرخه قاعدگی
  • مقاربت دردناک
  • درد در قسمت پایین کمر یا ران­ها
  • حساسیت پستان‌­ها نسبت به لمس
  • حالت تهوع و استفراغ

نشانه‌­های شدید کیست تخمدان که نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد عبارت­ند از:

  • درد شدید لگن
  • ضعف یا سرگیجه
  • تنفس سریع و پی­ در پی

این نشانه‌­ها می­‌توانند بیانگر یک کیست پاره ­شده یا پیچ­ خوردگی تخمدان باشند. اگر این بیماری­ها به موقع درمان نشوند می‌­توانند پیامدهای جدی به همراه داشته باشند.

کیست تخمدان
کیست تخمدان

عوارض کیست تخمدان

اکثر کیست­‌‎های تخمدان خوش­‌خیم بوده و به طور طبیعی و بدون درمان خود­ به­ خود از بین می‌­روند. این کیست­‌ها نشانه‌­ای ندارند یا ممکن است نشانه‌های ناچیزی ایجاد کنند. اما در موارد نادر، ممکن است پزشک شما در طی معاینه معمولی یک توده کیستیک سرطانی تخمدان را تشخیص دهد.

پیچ­ خوردگی تخمدان یکی دیگر از عوارض نادر انواع کیست­ تخمدان است. این وضعیت زمانی رخ می­‌دهد که یک کیست بزرگ باعث پیچ خوردن تخمدان یا حرکت تخمدان از موقعیت اصلی خود شود. در این وضعیت، خون­ رسانی به تخمدان قطع می­‌شود و در صورت عدم درمان می‌­تواند باعث آسیب یا مرگ بافت تخمدان شود. با اینکه پیچ­ خوردگی تخمدان بیماری شایعی نیست ولی تقریبا 3 درصد از جراحی­‌های اورژانسی بخش زنان و زایمان را تشکیل می‌دهد.

پاره شدن کیست­‌ها می‌­تواند باعث درد شدید و خونریزی داخلی شود. این عارضه خطر ابتلا به عفونت را افزایش داده و در صورت عدم درمان می‌­تواند زندگی فرد را تهدید کند.

تشخیص کیست تخمدان

پزشکان می‌­تواند کیست تخمدان را طی یک معاینه معمولی لگن شناسایی نمایند. آن­ها ممکن است متوجه تورم یکی از تخمدان­‌ها شوند و برای تایید وجود کیست، آزمایش اولتراسوند را تجویز نمایند.

آزمایش اولتراسوند (اولتراسونوگرافی) نوعی آزمایش تصویربرداری است که در آن از امواج صوتی با فرکانس بالا برای تولید تصویری از اندام­‌های داخلی شما استفاده می‌­شود. آزمایش‌­های اولتراسوند به تعیین اندازه، موقعیت، شکل، و ترکیب (حاوی مواد جامد یا مایع) کیست کمک می‌­کنند.

ابزارهای تصویربرداری که برای تشخیص کیست­‌های تخمدان مورد استفاده قرار می­‌گیرند عبارت­ند از:

  • سی تی اسکن
    یک دستگاه تصویربرداری از بدن که برای ایجاد تصاویر مقطعی از اندام‌­های داخلی مورد استفاده قرار می­‌گیرد.
  • ام آر آی
    آزمایشی که از میدان­‌های مغناطیسی برای ایجاد تصاویر دقیق اندام‌­های داخلی بهره می­‌گیرد.
  • دستگاه اولتراسوند
    دستگاهی که برای تصویربرداری از تخمدان مورد استفاده قرار می­‌گیرد.
  • نشانه های کیست تخمدان
    نشانه های کیست تخمدان

    از آنجا که اکثر کیست­‌ها پس از چند هفته یا چند ماه از بین می­‌روند، ممکن است پزشک شما یک برنامه درمانی فوری را توصیه نکند. در مقابل، پزشک ممکن است آزمایش اولتراسوند را طی چند هفته یا چند ماه تکرار نموده تا وضعیت شما را بررسی نماید.

    اگر در وضعیت شما تغییر ایجاد نشود یا اگر اندازه کیست افزایش یابد، پزشک آزمایش‌­های بیشتری را برای تعیین سایر علل نشانه­‌های شما تجویز می‌کند.

    این آزمایش­‌ها عبارت­ند از:

    • تست بارداری
      برای اطمینان از اینکه شما باردار نیستید.
    • تست سطح هورمون
      برای بررسی مشکلات مرتبط با هورمون مانند استروژن یا پروژسترون بیش­ از حد
    • آزمایش خون CA-125
      برای غربالگری سرطان تخمدان

    روش‌های درمان کیست تخمدان

    اگر کیست به­ خودی­ خود از بین نرود یا بزرگ­تر شود، ممکن است پزشک به شما توصیه کند که برای کاهش اندازه کیست یا برداشتن آن تحت درمان قرار بگیرید.

    ۱) قرص­‌های ضد بارداری

    اگر کیست­‌های مکرر تخمدان دارید، پزشک می‌­تواند داروهای ضد بارداری خوراکی را برای توقف تخمک ­گذاری و جلوگیری از ایجاد کیست­‌های جدید تجویز نماید. داروهای ضد بارداری خوراکی می­‌توانند خطر ابتلا به سرطان تخمدان را نیز کاهش دهند. خطر سرطان تخمدان در زنان یائسه بیشتر است.

    ۲) لاپاراسکوپی

    اگر کیست شما کوچک باشد و نتایج حاصل از آزمایش تصویربرداری برای رد سرطان باشد، پزشک می­تواند با انجام لاپاراسکوپی کیست را خارج نماید. در این روش، پزشک برشی کوچک در نزدیکی ناف ایجاد نموده و ابزار کوچکی را برای برداشتن کیست وارد شکم شما می­کند.

    ۳) لاپاراتومی

    اگر کیست شما بزرگ باشد، پزشک می­‌تواند کیست را از طریق یک برش بزرگ در شکم شما خارج نماید. پزشک بلافاصله بافت­ برداری از کیست را انجام می­‌دهد و اگر تشخیص دهد که کیست سرطانی است، ممکن است عمل هیسترکتومی را برای برداشتن تخمدان و رحم انجام دهد.

پیشگیری از کیست تخمدان

کیست‌­های تخمدان قابل پیشگیری نیستند. ولی معاینات معمول زنان و زایمان می‌­تواند کیست‌های تخمدان را در مراحل اولیه شناسایی نماید. کیست‌های خوش­‌خیم تخمدان سرطانی نمی­‌شوند. با این حال، نشانه‌­های سرطان تخمدان می­‌توانند شبیه به نشانه­‌های کیست تخمدان باشند. بنابراین مهم است که به پزشک خود مراجعه نمایید تا مشکل شما را به درستی تشخیص دهد. پزشک را از نشانه­‌هایی که ممکن است بیانگر مشکلی باشند، مطلع نمایید. این نشانه‌­ها عبارت­ند از:

  • تغییر در چرخه قاعدگی
  • درد مداوم لگن
  • از دست دادن اشتها
  • کاهش وزن بدون دلیل
  • احساس پر بودن شکم

چشم ­انداز زنان یائسه مبتلا به کیست­‌های تخمدان خوب است. اکثر کیست­‌ها طی چند ماه از بین می‌­روند. با این حال، کیست‌­های مکرر تخمدان می‌تواند در زنان یائسه و زنانی با عدم تعادل هورمون، رخ دهد.

برخی از کیست‌­ها در صورت عدم درمان می‌­توانند قدرت باروری را کاهش دهند. این وضعیت در مورد آندومتریوما و سندرم تخمدان پلی­کیستیک شایع است. به منظور بهبود باروری، پزشک می­‌تواند کیست را خارج کرده یا کوچک نماید. کیست­‌های عملکردی، کیست­های آدرنوما و کیست­های درموئید تاثیری در باروری ندارند.

اگر چه برخی از پزشکان در مورد کیست‌­های تخمدان از رویکرد “صبر و مشاهده” استفاده می‌­کنند، ولی ممکن است پزشک شما انجام عمل جراحی را برای برداشتن و بررسی هرگونه کیست یا توده که پس از یائسگی در تخمدان­‌ها ایجاد شده است، توصیه نماید.

علت این امر این است که خطر ابتلا به کیست‌­های سرطانی یا سرطان تخمدان پس از یائسگی افزایش می­‌یابد. با این حال، کیست­‌های تخمدان خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش نمی‌­دهند. اگر قطر کیست بیش از 5 سانتی­متر باشد، برخی از پزشکان آن را بر می­‌دارند.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا